BESİN intoleransı nedir?

BİLGİ VE DANIŞMA İÇİN

Ayşen ÇİLEKAR

0533 611 79 49

BESİN intoleransı, organizmanın herhangi bir besin bileşenine, normal fizyolojik süreçlerden farklı ve rahatsızlık veren bir yanıt oluşturması şeklinde tanımlanıyor.

İntoleransa neden olan besini tüketildikten sonra sindirim sorunları yaşanır, bağırsaklarda fermente olmaya başlar ve bunun sonucunda mide bulantısı, kusma, şişkinlik, ishal, mide krampları, baş ağrısı vs. gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Toplumların yaklaşık yüzde 20’sinin BESİN intoleransı nedeniyle bazı besinlerden uzak durduğu belirtiliyor. Bu oran sağlıksız beslenme sebebiyle her geçen gün artmaktadır. Ayrıca ilerleyen yaşla birlikte, doğal olarak yavaşlayan sindirim sistemi işlevleriyle azalan enzim ve sindirim salgıları, besin intoleransının görülme sıklığını da artırabiliyor.

BESİN intoleransı neden ortaya çıkar?

En yaygın görülen besin intoleransları, sütte bulunan ve süt şekeri olarak da tanımlanan laktoz ve buğday proteini olan glutene karşı gelişen intoleranstır. Laktoz intoleransından ince bağırsaklarda laktozun sindiriminden sorumlu laktaz enziminin olmaması veya eksikliği sorumlu olabilir. Doğuştan itibaren, laktoz enzimi yoksa bu primer laktoz intoleransı olarak adlandırılmakta ve kişi laktoz içeren besinleri hiçbir koşulda tüketememektedir. Uzun süre laktoz tüketilmemesine bağlı olarak ince bağırsaklarda üretilen laktaz enziminin salınımı da azabilir ve bu durumda diyete laktozun yavaş yavaş ve az miktarlarda eklenmesiyle bu tablonun geri dönüşü sağlanabilir.

Karında şişkinlik, gaz, mide bulantısı, ishal veya kramp tarzında karın ağrıları şeklinde belirtilere sahip laktoz intoleransıda kişinin hayat kalitesini bozmaktadır. Günlük diyetten sadece süt değil süt içeren tüm besinlerin çıkartılmasının da gerekebilmektedir. Gluten intoleransı belirtileri, gluten enteropatisi yani çölyak hastalığına benzediği için çoğunlukla birbiriyle karıştırılabiliyor. Gluten intoleransında, buğday, çavdar ve arpa gibi tahıllarda bulunan gluten proteininin sindiriminde sorun yaşanır. Ayrıca ishal, şişkinlik, karın ağrısı gibi sindirim sistemi sorunları görülebileceği gibi baş ağrısı, halsizlik, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.

Gerçekte hangi besine intoleransınız var?

Besin intoleransını saptamak genellikle zordur. Belirtilerin besin tüketiminden sonraki herhangi bir zamanda ortaya çıkması ve besin intoleransının altında yatan karmaşık fizyolojik mekanizmalar; bireylerin durumu kendi başına ya da test ile çözümünü zorlaştırabilir. İntoleransa yol açan besinler, az miktarda tüketildiğinde, olası bir intolerans çoğu kez saptanamayabilir veya yanlış saptanabilir. Örneğin, intolerans kaynağı olan besin fazla miktarda ya da sık tüketildiğinde belirtiler görülebilirken, tek başına tüketildiğinde intoleransa yol açmayan kimi besinler, birlikte tüketildiğinde intoleransa yol açabilir.

BESİN intoleransı ile nasıl başa çıkılır?

Bireyin yaşam kalitesi için intoleransa yol açan besinlerin diyetten çıkarılması veya uygun miktarlarda tüketilmesi gerekiyor. Bir süre sonra diyetten çıkarılan besin az miktarda tüketilerek yeniden intoleransa neden olup olmadığı denenebilir; çünkü geçmişte o besinin fazla miktarda veya sık tüketilmiş olması da intoleransa yol açmış olabilir. İntoleransa neden olduğu için diyetten çıkarılan besin gerekli besin öğelerinin kaynağı ise onun yerine geçen başka bir besinin tüketiminin sağlanması büyük önem taşıyor. Örneğin gluten intoleransında buğdayın tüketilmemesi, posa, B vitaminleri ve karbonhidratın yetersiz alımına yol açabilir. Bu durumda bireyler, buğday yerine; glutensiz undan üretilen makarna ve ekmekler ile mısır unu, darı, karabuğday, esmer pirinç, kinoa, teff gibi gluten içermeyen diğer tahılları tüketebilir.

Laktoz intoleransı varsa yeterli kalsiyum ve protein alabilmek için laktozsuz süt/yoğurt/peynirler ile badem, hindistan cevizi veya soya sütü gibi laktoz içermeyen bitkisel kaynaklı sütler tüketilebilir. Besin intoleransı, besin alerjilerinden daha yaygındır ve bağışıklık sisteminden kaynaklanmaz. Belirtiler kendini alerjilerde olduğundan daha yavaş gösterir ve intoleransınız olan besini tükettikten saatler sonra bile başlayabilir. Besin intoleransı belirtileri birkaç saat sürebilir ve hatta bu süre ertesi güne kadar ya da daha fazla uzayabilir. Bir ya da birkaç besin türüne karşı intoleransınız olması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur ve kronik hastalıklarınızdan sorumlu olan besinleri ya da maddeleri bulmak bireyler için zor olabilir. Besin intoleransı olan kişiler, söz konusu olan besini az miktarlarda tükettikleri zaman bunu tolere edebilirler, ama çok fazla ya da çok sık tükettikleri zamanlarda vücutları tepki vermeye başlar.

Besin intoleransının semptomları değişkendir. Bu belirtiler genellikle sindirim sistemi ile ilgilidir ve şişkinlik, diyare (ishal), bulantı, kusma, huzursuz bağırsak sendromu , egzama, migren, kabızlık, ürtiker, kronik yorgunluk olarakta kendini gösterir. Bazı durumlarda besin intoleransı varlığını deri döküntüsü, kaşıntı, yorgunluk, eklem ağrıları, göz altlarında koyu halkalar, geceleri terleme ve diğer kronik rahatsızlıklar şeklinde de belli edebilir. Pek çok besinin sindirilmesi için enzimlere ihtiyaç vardır ve enzim eksiklikleri besin intoleransına neden olan önemli faktörlerden biridir. Gelişmiş ülkelerde çok sık görülen bir problemdir. Tüm dünyadaki insanların %15-20’ sinin etkilendiği düşünülmektedir.

En yaygın besin intoleransı ile ilişkili besinler tahıllar (beyaz ekmek), bazı sebzeler (fasulye, lahana, soğan), süt, acılı baharatlar, yağda kızartılmış besinler, kafein , yer fıstığı içeren içeceklerdir. Besin intoleransının ilişkili olduğu hastalıklar: Hassas bağırsak sendromu (IBS), ülseratif kolit, Crohn hastalığı, fibromiyalji, kronik yorgunluk, migren, egzama, ürtiker, geniz akıntısı, gibi pek çok hastalık ile ilişkilidir. Besin İntoleransı durumunda oluşan şikayetler: Şişkinlik (aşırı gaz), migren, baş ağrısı, öksürük, kaşıntı, mide ağrısı, irritabl bağırsak (IBS), ürtiker, burun tıkanıklığı, karın ağrısı, ishal. Şikayetlerin başlaması genellikle, rahatsız edici yiyecek veya bileşiği aldıktan birkaç saat sonra ortaya çıkar ve birkaç saat veya gün sürebilir. Bazı durumlarda belirtiler 48 saat sonra da ortaya çıkabilir.

BESİN intoleransının tedavisi için :

- Tespit edilen besinden uzak kalmak,
- Bağışıklık sistemini güçlendirmek, bunun için D Vitamini seviyesini 100 ng/ml'ye çıkarmak ve kefir, yoğurt, turşu, sirke gibi probiyotiklerden zengin besinlerle beslenmek,
- Çok gerekmedikçe antibiyotik kullanmamak,
- Katkı maddesi ilave edilmiş, rafine edilmiş, paketlenmiş besinleri yememek,dengeli beslenmek,
- Un ve şekerden fakir, sebze, meyve, ot, et ve yumurta gibi doğal besinlerden zengin bir diyet uygulamak,
- Yeterli omega-3 alarak; ayçiçeği, mısır, soya, pamuk ve margarin gibi yağları diyetinizden çıkartmak. Bunların yerine zeytinyağı ve doğal hayvansal yağları (tereyağı, iç yağı ve kuyruk yağı) yemek, yararlı olacaktır.
BİLGİ VE DANIŞMA İÇİN : Ayşen ÇİLEKAR 0533 611 79 49